Dil we tehnologiýa

16

Häzirki wagtda dünýäde takmynan alty müň dil bar we olaryň 43 göterimi ýok bolmak howpy astyndadyr. Bilim ulgamlarynda we hökümetde diňe birnäçe ýüz dil möhüm rol oýnaýar we sanly dünýäde ýüzden az diller ulanylýar.

 

Internet - diliň birleşmegine hem goşant goşýandygyny we bu prosese garşy durmak üçin ýagdaýy gözegçilik astynda saklamalydygyny duýdurýar. Dil, dünýä bilen gatnaşygymyzy kesgitleýän we dünýä düşünişimizi kesgitleýän obýektiw tehnologiýa hökmünde önümçilikden we pedagogikadan tapawutly bilim tehnologiýasy hökmünde kabul edilýär.

 

Dil pikirlenmek bilen aýrylmazdyr, bu diňe bir aňlatmagyň usuly däl, eýsem pikirlenmäni emele getirmegiň usulydyr, dil bilen pikiriň arasyndaky baglanyşyk sözleýişde amala aşyrylýar. Daş-töweregimizdäki dünýä düşünmekde we pikirleniş usullarynda üç funksiýa ýa-da dil görnüşi bar: logiki, dialogly, meňzeşlikler.

 

Taryhy nukdaýnazardan meňzeşligiň rolunyň ewolýusiýasy, dünýäniň orta asyr düşünjesinden senagatdan soňky düşünjä geçmeginiň sebäpleri we häzirki zaman, metafora pikirlenişde meňzeşligiň orny seljerilýär.

 

Pikiriň metaforiki düşünjesine esaslanýan bilim tehnologiýasyna geçmegiň zerurlygy barada netije çykarylýar.

 

Arslan ABRAÝEW,

Döwletmämmet Azady adyndaky Türkmen

milli dünýä dilleri institutynyñ Rus dili we 

edebiýaty fakultetiniň 1-nji ýyl talyby.